Kennismakelaar stadslandbouw
Kennismakelaar stadslandbouw wil het Groene Onderwijs (v)mbo, hbo en universiteit Wageningen verbinden aan de huidige foodguerrilla initiatieven en trend naar stadslandbouw en hierdoor de transitie naar duurzame regionale voedselsystemen verdiepen, bevorderen en versnellen. Netwerken van eetbare steden zoals o.a. Amsterdam, Rotterdam en Utrecht tonen het snel opkomen van regionale en lokale voedselinitiatieven; groot en klein; door burgers en sociale ondernemers in de Randstad en ommeland. Deze trend naar stadslandbouw en regionale voedselvoorziening kan op lange termijn een impuls geven aan hoe wij denken over de huidige wijze van grootschalige voedselproductie. Elke dag rijzen er nieuwe vragen rondom ketenontwikkeling, innovatieve bedrijvigheid, cross-sectorale samenwerking, local for local en regionale voedselvoorziening, de rol van burgers en overheden, de keuze en wisselwerking tussen high-tech en low-tech stadslandbouw, enzovoorts. Verder lezen kan hier in de kennisagenda stadslandbouw van stedennetwerk stadslandbouw.
Het Groene Onderwijs kan en wil een belangrijke katalysator zijn voor deze transitie. Het vormgeven van stedelijke en lokale voedselstrategieën vraagt vanwege een nieuw speelveld met andere stakeholders (burgerinitiatieven, zorginstellingen, scholen, lokale overheden en regionale coöperaties) wel om een andere manier van leren, organiseren en werken. Meer samen leren, kennis delen en ontwikkelen in leerwerklandschappen! Welke competenties zijn hiervoor nodig? Wat betekent dit voor kennis, vaardigheden en houding om nieuwe beroepstaken uit te voeren en wat betekent dat dan voor het perspectief van bestaande en nieuwe opleidingen? Veel openstaande vragen om al doende in de praktijk te gaan beantwoorden.
Vanaf sept. 2012 is Kiemkracht als adviseur, coach en verbinder betrokken bij het groene onderwijsproject Ketenmakelaar stad en landbouw. Dit project gaat over vernieuwing in agrologistieke netwerken; korte ketens en nieuwe verdienmodellen bij lokale voedselinitiatieven in de steden door agrarische ondernemers en burgers.
Onderstaand citaat van Einstein maakt nog eens duidelijk voor welke opgave we staan in het groene onderwijs.
Waarom stadslandbouw?
Steden en landbouw hebben altijd een nauwe relatie met elkaar gehad, maar de afgelopen anderhalve eeuw (sinds de industriële revolutie) zijn voedselproductie en -consumptie steeds verder van elkaar komen staan. Zeker in Nederland, met zijn zeer efficiënte land- en tuinbouwsector en sterke verstedelijking, zijn de werelden van producent en consument sterk gescheiden. In reactie hierop is er een nieuwe vorm van voedselproductie ontstaan die probeert deze scheiding te verminderen: stadslandbouw. Stadslandbouw kent vele vormen, zowel geografisch als qua schaal en professionaliteit. Stadslandbouw omvat een hele range van stedelijke voedselproductie: van balkon-, gevel- of daktuin en groene daken in de binnenstad, via volkstuinen tot professionele stedelijke voedselproductie en -verwerking aan de rand van de stad. Dit kan zowel commercieel als niet-commercieel zijn. Ook de handel, verwerking en verspreiding van voedsel valt eronder. Kenmerkend is dat deze vorm van landbouw gebruik maakt van producten en diensten uit de stad en vervolgens weer producten en diensten teruglevert aan de stad.
Ons voedsel is steeds vaker onderwerp in de media en zeker niet altijd in positieve zin, kijk naar de recente paardengate. De boodschap van de topsector Agro&Food is duidelijk: De relatie producent-consument zal anders moeten worden ingericht om het vertrouwen te herstellen en versterken. Op regioniveau is het thema “stedelijke voedselstrategie” inmiddels onderwerp van gesprek. Gemeentes, ondernemers en burgers willen een actieve rol spelen in de verduurzaming van de voedselketen, een gezonder voedingspatroon van inwoners, regionale voedselzekerheid en een sterke lokale economie.
Twee voorbeelden.
1) In het kader van Groningen als “hoofdstad van de Smaak 2011” heeft Carolyn Steel, auteur van het bestseller boek Hungry city, een aanzet gegeven vanuit haar werk met de titel “foodtopia, naar een regionale voedselvisie”. Op 28 november jl nam de gemeenteraad van Groningen de nieuwe voedselvisie ‘Groningen groeit gezond’ aan.
2) Het Platform Eetbaar Amsterdam en Farming the city verenigen allebei voedselinitiatieven in de regio en de stad. Het gaat om initiatieven voor bijv. buurtmoestuinen waar de betrokkenheid van burgers centraal staat: zelf doen en samen leren. Beide platforms hebben als doel de krachten te bundelen om voedselbewustzijn bij de stedelingen te vergroten, d.w.z. kennis van de kwaliteit van duurzaam voedsel en van de teelt processen in de stadslandbouw.
Wat kun jij doen?
Onderwijsinstellingen, woningbouwcorporaties, projectontwikkelaars, bedrijven, overheden, welzijnsorganisaties en maatschappelijke ondernemers die in deze transitie naar stadslandbouw voor zich zelf een rol zien kunnen contact met mij opnemen. Ik kom graag een presentatie, workshop en/of gastles geven over hoe ik naar deze ontwikkeling van stadslandbouw kijk in relatie tot ander maatschappelijke ontwikkelingen zoals sociale innovatie, sharing economy en open source gebiedsontwikkeling. Steeds meer worden contouren zichtbaar van lokale en zelfvoorzienende peer to peer netwerken met betrekking tot wonen, voedsel, energie en zorg/welzijn.
Volgend jaar bereikt dat:
Zoveel mogelijk studenten en docenten in het groene onderwijs zijn bereikt op het thema stadslandbouw en bijbehorende stedelijke voedselstrategieën in relatie tot sociaal ondernemerschap, sharing economy en open innovatie. Op basis hiervan hebben zij ervaren dat ze met andere ogen naar voedselproduktie in de stad en regio kunnen kijken en wordt er ruimte gegeven aan de ontwikkeling van leerwerklandschappen, waarmee nieuwe kennis en praktijken kunnen ontstaan tussen sociale ondernemers, onderwijs en onderzoek.
Wie zijn wij?
Kennismakelaar stadslandbouw is een initiatief van Jeroen Boon, eigenaar Kiemkracht.
Contact: Telefoon: 06 29 388 374
Email: boon.je@gmail.com
Waar ben ik nog meer online:
Facebook 
scoop it eetbaar Amsterdam
Follow @Kiemkracht
Visie stadslandbouw
Naast een hightech en kennisintensieve landbouw met als ultieme doel een zeer hoog voedselrendement, wat vooral wordt gepredikt in het kader van onze voedselzekerheid en grootschalige agribusiness (zie bovenstaande video). Ziet Kiemkracht graag meer aandacht voor de snelle opkomst van nieuwe collaboratieve, sharing en circulaire economie met daarin aandacht voor sociale innovatie, sociaal ondernemerschap en multifunctionele waardecreatie. In het huidige topsectorenbeleid gaat men uit van het mantra: kennis → kunde → kassa. Kiemkracht stelt dat dit eenzijdige economische groei paradigma toe is aan vervanging naar een bredere context van waardecreatie, waarin ook het maatschappelijke rendement wordt meegenomen. Stadslandbouw en andere bottum up initiatieven generaliseren juist op meerdere fronten waarde. Zie bijvoorbeeld de voedselbank naar voedseltuin initiatief te Rotterdam, dat naast economische waarde ook sociaal en ecologisch rendement creëert. (functie aan braakliggend terrein, educatie, zorg voor etc.)
De huidige manier van kennisvalorisatie dekt daarom slechts een klein deel van de waardecreatie, namelijk de kassa, economische rendement. Om de waarde van stadslandbouw volledig te vatten en te vergroten is een nieuwe vorm van maatschappelijke kennisvalorisatie noodzakelijk, namelijk kennis → kunde → people, planet, profit (zie plaatje). Stadslandbouw is hiermee een mooi voorbeeld van nieuwe economische verdienmodellen, sociale innovatie en sociaal ondernemen.
Stadslandbouw creëert ook meer ambachtelijk werk zoals initiatieven als Vakmanstad Rotterdam nastreven. Deze werkplekken vormen een aanvulling op de bestaande werkgelegenheid, die beter aansluit op kennis en vaardigheden van de Rotterdamse werkende bevolking. Ook biedt het bewoners en bewonersinitiatieven die hobbymatig bezig zijn met eetbaar groen de kans om professionele begeleiding te krijgen of om zelf door te groeien naar een betaalde baan. Op het gebied van economische duurzaamheid kan stadslandbouw zorgen voor lagere kosten in de waardecreatieketen (lagere zorgkosten binnen het gebied vanwege de baten die stadslandbouw oplevert op welzijn en gezondheid), voor hogere opbrengsten in de waardecreatieketen (omdat het gebied gewilder wordt vanwege de stadslandbouwfunctie), en voor meer werkgelegenheid binnen het gebied.
Zie hieronder mijn presentatie over mijn visie op dit onderwerp bij de publieksdag stadslandbouw bij Eetbaar Park op 27 april te eetbaar Den Haag.
Stadsboer als sociaal ondernemer
Maatschappelijke kosten en baten van stadslandbouw
Hoewel de verwachting is dat stadslandbouw een bijdrage kan leveren aan veel maatschappelijke doelen, is niet helder in kaart gebracht welke effecten precies verwacht kunnen worden, onder welke omstandigheden, en in welke mate. Er is kennis nodig van de specifieke bijdrage die stadslandbouw aan de stad kan leveren, en de manier waarop stadslandbouw aan andere beleidsterreinen gekoppeld kan worden. Beter inzicht in de kosten en baten van stadslandbouw draagt eraan bij dat stadslandbouw efficiënt en effectief ingezet kan worden en kan worden vergeleken met alternatieven. (zie eerste aanzet voor zo’n benadering in onderstaande metrics framework door Five Borough Farm uit New York.
